Σάββατο 4 Αυγούστου 2012

ΣΤΟΝ ΚΗΠΟ ΜΕ ΤΑ ΘΗΡΙΑ

ΕΡΙΚ ΛΑΡΣΟΝ



"Δεν γνωρίζετε από ρώσικη μουσική, σωστά, gnadiges Fraulein; Έχετε ποτέ ακούσει τον “Θάνατο του Μπόρις” του Μουσόργκσκι;” Και πρόσθεσε: ”Ελπίζω να μη σας βάζω να ακούσετε τον δικό μου θάνατο”. Γέλασε. Εκείνη όχι. Ακόμα και τότε της φάνηκε “κακός οιωνός”. Ακούσανε τον δίσκο -τη σκηνή του θανάτου από την όπερα του Μόντεστ Μουσόργκσκι, "Μπόρις Γκουντούνοφ”, με την φωνή του διάσημου τενόρου Φίοντορ Σαλιάπιν- και έπειτα η Μάρθα ξενάγησε τον Μπόρις στο σπίτι, καταλήγοντας στην βιβλιοθήκη. Στη μια άκρη βρισκόταν το γραφείο του πατέρα της, τεράστιο και σκοτεινό, με τα συρτάρια πάντοτε κλειδωμένα. Ο φθινοπωρινός απογευματινός ήλιος έμπαινε από το ψηλό παράθυρο με το βιτρό, σχηματίζοντας πολύχρωμες δέσμες φωτός. Τον οδήγησε στον αγαπημένο της καναπέ. Ο Μπόρις ήταν καταγοητευμένος. “Αυτή είναι η γωνιά μας, gnadiges Fraulein!” αναφώνησε.“Καλύτερη από κάθε άλλη”. [...]
Ο διάλογος τους έμοιαζε περισσότερο με συνέντευξη σε εφημερίδα, παρά με συζήτηση στο πρώτο ραντεβού. Η Μάρθα το βρήκε ενοχλητικό αλλά απάντησε υπομονετικά στις ερωτήσεις του. “Μέχρι τότε δεν είχα συναντήσει έναν πραγματικό κομμουνιστή, πόσω μάλλον έναν Ρώσο” έγραφε “οπότε υπέθεσα ότι κατ’ αυτόν τρόπο συνήθιζαν να κάνουν γνωριμίες”. Αν και χρειάστηκε να καταβάλει μεγάλη προσπάθεια, κατάφερε να εξηγήσει στον Μπόρις ότι οι γονείς της ήταν απόγονοι παλαιών οικογενειών γαιοκτημόνων του αμερικανικού νότου. [...] Ο Μπόρις σιώπησε. Απότομα, το προσωπο του γέμισε θλίψη. “Μάρθα” είπε “δεν μπορεί να είσαι περήφανη που οι πρόγονοι σου αντιμετώπιζαν άλλα ανθρώπινα όντα ως ιδιοκτησία”..... “Δεν προσπαθούσα να καυχηθώ" του είπε “αν και μάλλον έτσι πρέπει να ακούστηκε σε σένα”. [...] Ο Μπόρις βρήκε ξεκαρδιστική την αμυντική της στάση και μίλησε με έναν τόνο “άκρας σοβαρότητας”, όπως θυμόταν η Μάρθα. “Συγχαρητήρια, αξιοσέβαστη, ευγενική, μικρή μου Μάρτα! Κι εγώ έχω αρχαία καταγωγή, ακόμα παλαιότερη από την δική σου. Κατάγομαι απευθείας από τον άνθρωπο του Νεάτερνταλ. Όσο για την καθαρότητα του γενεαλογικού μου δέντρου; Είμαι κ α θ α ρ ά άνθρωπος”. ‘Επεσαν γελώντας ο ένας πάνω στον άλλο".

Boris Gmyrya, Death of Boris. Boris Godunov (Mussorgsky).

PAPILLONS AND FLEGELJAHRE


Schumann’s “Papillons” and Jean Paul Friedrich Richter’s novel “Flegeljahre”

".......affected by everything that goes on in the world, and think it all over in my own way, politics, literature, and people, then I long express my feelings and find an outlet for them in music. That is why my compositions are sometimes difficult to understand, because they are connected with distant interests; and sometimes striking, because everything extraordinary that happens impresses me, and impels me to express in music..........I can only speak of music in broken sentences, although I think a great deal about it.”
Robert Schumann


In an April 17, 1832 letter to his family, Schumann told them to “read the last scene in Jean Paul’s Flegeljahre as soon as possible, because the Papillons are intended as a musical representation of that masquerade...”
The title of the novel, translated as Adolescence or Age of Indiscretion, deals with twin brothers Walt and Vult. The two characters, not surprisingly, are linked to Schumann’s well-known imaginary figures Florestan and Eusebius; Vult, the counterpart of the former, and Walt, the latter. In the novel, Walt is trying to gain an inheritance through the completion of sixteen bizarre stipulations. A third character in the novel is Wina, a girl for whom both brothers are smitten. Although Wina is in love with Walt, none of the three have confessed their love.29 The final chapter in the novel, entitled “Larventanz” or “Masked Ball,” is the chapter that Schumann connects to Papillons.30 In this masked ball scene, Walt dresses as a “Coachman,” Vult as “Hope,” a shepherdess, and Wina as a “Nun.” While dancing, Wina confesses her love to the man she believes is Walt, though it is actually Vult who has disguised his voice to sound like Walt. Devastated, Vult decides to leave, but first gets Walt to exchange disguises with him so he and Wina can be together. As the ball winds down in the wee hours of the morning, Walt is getting sleepy. He vaguely hears a flute playing, although he does not realize that it is his brother Vult playing as he is walking out of town, never to return.31
In an April 19, 1832 letter to “L. Rellstab”, Schumann states that he...often turned to the last page for the end seemed like a fresh beginning, and almost unconsciously I found myself at the piano, and thus one Papillon after the other came into existence. I trust you may consider their origin an apology for the whole composition, as the separate numbers often require explaining.
Though Schumann never gives a clear explanation of the relationship of the title to the work itself, many have conjectured its meaning. The term “metamorphosis” has surfaced as a recurring idea, although three completely different views on the idea have also emerged. The first view is that Papillons portrays a historical “metamorphosis” in that “all of the twelve pieces underwent an elaborate metamorphosis, like larvae, before emerging in their full butterfly grace and charm.” This statement refers to the fact that the work, published in April of 1832, was a conglomeration of pieces from Schumann’s two-hand waltzes and four-hand polonaises written separately between 1828 and 1831. The second idea is more of a symbolic “metamorphosis.” Jean Paul referenced the butterfly in nearly all his works; the association was seen as a metamorphosis of the soul and the realization of a higher ideal. In other words, as the butterfly develops through a process called metamorphosis, so the soul develops until it has attained a purer state of being. The third concept is described as a more literal “metamorphosis” or “transformation” of the music. Following the brief introduction, No. 1 (the waltz theme of the ball) uses all possible letters of the musical alphabet: A, B, C-sharp, D, E, F-sharp, and G (This theme is re-introduced in the finale as a countermelody to the Grossvatertanz). A transformation, or rearrangement, of the pitches would then occur through the individual pieces to follow; every letter name is used as a key at some time throughout the piece.
The passages Schumann selected from Flegeljahre do not actually cover the entire plot of the masked ball. They do, however, collaborate with the music to achieve two objectives. First, they offer an opportunity for musical contrast. Second, as Schumann described to his family, the text and music reflect the temperaments of the three characters: Vult’s acerbic nature, Walt’s sensitive soul, and Wina’s angelic love. As described earlier, the scene where Wina actually tells of her love for Walt and Vult’s reaction to the disappointment is not included in Schumann’s indicated writings.

http://cardinalscholar.bsu.edu/bitstream/123456789/194988/1/ChaplinA_2011-3_BODY.pdf




Kαι λίγα λόγια για τον Schumann από τον Edwin Fischer:
“To him above all, belongs my heart. I love him like an honoured friend, to him I owe my most beautiful hours-I lament deeply for him, too, for the shadows of sadness- the sorrow we feel in his songs- fell ever more thickly upon him.....What do we know of his inner being, what we know, there, where reason ceases and madness begins?"

With the appearance of Papillons, Schumann saw the way ahead. ‘On sleepless nights,’ he wrote, ‘I am conscious of a mission which rises before me like a distant peak. When I wrote Papillons I began to feel a certain independence. Now the butterflies have flown off into the vast magnificent universe of spring; the spring itself is on my doorstep looking at me - it is a child with celestial blue eyes.’

Jean Paul
http://en.wikipedia.org/wiki/Jean_Paul
Papillons
http://en.wikipedia.org/wiki/Papillons

Schumann - Cortot (1935) - Papillons Op2
http://youtu.be/Yae0Pq_HqsE

Sviatoslav Richter plays Schumann
http://youtu.be/KxIAN222z1k
http://youtu.be/VjB1UltlxSY


Παρασκευή 3 Αυγούστου 2012

SYMPHONY No. 14


Dmitri Shostakovich 





The Symphony No. 14 (Opus 135) by Dmitri Shostakovich was completed in the spring of 1969, and was premiered later that year. It is a sombre work for soprano, bass and a small string orchestra with percussion, consisting of eleven linked settings of poems by four authors. Most of the poems deal with the theme of death, particularly that of unjust or early death. They were set in Russian, although two other versions of the work exist with the texts all back-translated from Russian either into their original languages or into German. The symphony is dedicated to Benjamin Britten (who gave the UK premiere the following year).

The work has eleven linked movements, each a setting of a poem. Adagio. "De profundis" (Federico García Lorca) Allegretto. "Malagueña" (Federico García Lorca) Allegro molto. "Loreley" (Guillaume Apollinaire) Adagio. "Le Suicidé" (Guillaume Apollinaire) Allegretto. "Les Attentives I" (On watch) (Guillaume Apollinaire) Adagio. "Les Attentives II" (Madam, look!) (Guillaume Apollinaire) Adagio. "À la Santé" (Guillaume Apollinaire) Allegro. "Réponse des Cosaques Zaporogues au Sultan de Constantinople" (Guillaume Apollinaire) Andante. "O, Del'vig, Del'vig!" (Wilhelm Küchelbecker) Largo. "Der Tod des Dichters" (Rainer Maria Rilke) Moderato. "Schlußstück" (Rainer Maria Rilke)

Shostakovich Symphony 14 I. www.youtube.com1. De Profundis - Federico Garcia Lorca Those hundred lovers are asleep forever beneath the dry earth. Andalusia has long, red-colored roads. Cordoba, green ...

‎De Profundis - Federico Garcia Lorca

Those hundred lovers
are asleep forever
beneath the dry earth.
Andalusia has
long, red-colored roads.
Cordoba, green olive trees
for placing a hundred crosses
to remember them.
Those hundred lovers
are asleep forever.

SHOSTAKOVICH 14th SYMPHONY - Malagueña (Lorca) part-2


‎Malagueña

Death
moves in and out
of the tavern ...
Black horses
and sinister people
traverse the deep paths
of the guitar
The seascape offers a picture of frenzied spikenards smelling of salt
and blood.
Death
moves in and out ...
... of the tavern
A Malagueña is a woman living in the Spanish port city of Málaga, on the southern coast of Spain, in the province of Andalusia.


SHOSTAKOVICH 14th SYMPHONY - Loreley (Apollinaire) part-3


Loreley, Apollinaire


 In Bacharach there lived a witch so fair
who caused all the men around to die of love.

The bishop summoned her to his tribunal
and absolved her at once on account of her beauty.

O Loreley fair, whose eyes are made of precious stones, what magician gives you such powers of sorcery?

I am weary of life and my eyes are accursed
men have perished by looking at me, O bishop.

My eyes are not gems but flames,
Commit my sorcery to the fire.

That fire consumes me, fair Loreley.
Let another condemn you, for you have enchanted me.

Bishop, you laugh. Pray rather to the Virgin for me,
let me die and may God protect you.

My lover has left for a distant land,
let me die, for I love nothing.

My heart is so heavy that I must die.
If I looked at myself should surely die.

My heart has been heavy since he departed,
My heart has been so heavy since the day he left.

The bishop summoned three knights with lances.
Take this demented woman to the convent.

Away mad Loreley, away enchantress with eyes atremble,
You shall become a nun, you shall wear black and white.

So the four set off down the road.
The Loreley implored them, her eyes flashed like stars.

Kind knights, let me climb onto that rock so high
that I may see my fine castle one last time.
That I may look at my reflection in the river once more,
then I shall go to the convent of virgins and widows.
Up there her hair blew about in the wind.
The knights cried Loreley, Loreley.
There's a little boat down there on the Rhine,
and in it stands my lover, he has seen me, he calls.

My heart rejoices, it's my lover returned.
She leans over and falls into the Rhine.

There in the water was the fair Loreley,
her Rhine-coloured eyes, her sunlit hair.




SHOSTAKOVICH 14th Symphony The Suicide (Apollinaire) part-4

The Suicide, Apollinaire 

Three large lilies, three large lilies on my crossless grave,
three large lilies dusted with gold, tussled by the wind.
Watered only when a dark sky rains ypon them,
majestic and beatutiful as kings's ceptres.
One springs from my wound and when a ray of light falls upon it
it rears up, bleeding. This is the lily of terror.
Three large lilies, three large lilies on my crossless grave,
three large lilies dusted with gold, tussled by the wind.
The other springs from my heart which lies suffering on this bed,
gnawed by worms. The third springs from my mouth.

All three stand on my remote grave,
Three large lilies, three large lilies on my crossless grave.
quite alone, quite alone and accursed as I, methinks.

SHOSTAKOVICH 14th Symphony (On Watch - Madam, look!) Apollinaire part 5/8

ON WATCH

He who must die this evening in the trenches
is a young soldier who, all day long,
idly stares at the concrete battlements
where the night's trophies are hung.

He who must die this evening in the trenches
is a young soldier, my brother and my lover.
And since he must die I want to make myself beautiful,
I want my naked breasts to light the torches,
I want my eyes to melt the frozen pool.

And I want my hips to be tomps.
For, since he must die, I want to make myself beautifyl
in incest and death, those wondrous gestures.
The sunset cows are lowing their roses,
the bluebird's wing brushes me lightly.
It is the hour of Love, a passionate neuroses.
It is the hour of Death and of the final vow.
He who must perish as surely as the roses die
is a young soldier, my brother and my lover.

MADAME, LOOK!

Madame, look!
You 've lost something.
It's my heart-that's all!
So pick it up.
I have given it, and I have taken it back.
It was there in the trenches.
Now it's here and I'm laughing, laughing
at the love affairs scythed down by death.

SHOSTAKOVICH 14th Symphony In the Santé jail (Apollinaire) part 6/8

Before entering my cell
I had to strip naked.
And a sinister voice howls
Guillaume,what has become of you?

Farewell, farewell, round song,
bygone years, young girls!
Lazarus entering the tomb
instead of emerging from it as he did.

No, I don't feel
I'm me here!
I'm number 15
in section 11.

In a pit like a bear,
I walk each morning,
round and round and round again.
The sky is as blue as a chain.
In a pit like a bear,
I walk each morning.

What will become of me, O Lord, who knows my grief, who inflicted it upon me?
Have pity on my tearless eyes, my wan face.

And on all the poor hearts beating in this prison.
Love, my companion
have pity especially on my frail reason,
and on the despair that encroaches upon it.

The day comes to a close, a lamp
burns within the prison.
We are alone in my cell,
beauteous light, dear reason.



SHOSTAKOVICH 14th Sym-Reply of the Zaporozhye cossacks-O Delvig, Delvig! part 7/8

REPLY OF THE ZAPOROZHYE COSSACKS TO THE SULTAN OF CONSTANTINOPLE (Apollinaire)

More a criminal than Barabbas,
horned like a fallen angel,
what Beelzebub are you
who gorge yourself down there on fifth and mire?
We shall not attend your sabbaths.
Rotten fish of Salonica,
a long necklace of fearful dreams,
of eyes poked out with sticks.
Your mother farted timourously
and gave birth to you in her colic.

Butcher of Podolia, lover
of wounds, of ulcers, of scabs.
Pig's snout, mare's arse.
Keep all your riches
to pay for your medicines.

O DELVIG, DELVIG! (Küchelbecker)

O Delvig, Delvig! What is the recompense
for my deeds, for my poetry?
What comfort, what joy is there in being talented
amongst thieves and fools?

In Juvenal's hands the scourge
puts the rogues to flight
and robs their cheeks of colour.
The tyrants' sway began to falter.

O Delvig, Delvig! Of what use is persecution?
Immortality is the reward
for sublime and courageous deeds,
the recompense for sweet singing!

Thus will our alliance last forever,
proud, joyful and free!
Through sorrow and joy
the friends of the eternal muse will remain united.


SHOSTAKOVICH 14th Symphony Death of the Poet-Conclusion (Rilke) part 8/8


DEATH OF THE POET (Rilke)

There he lay. His face, propped up against the pillows
had looked pale and defiant
since the world and knowledge of it,
torn from his senses,
reverted to the indifferent year.

Those who saw him living did not know
how much he was one with all this;
for these depths, these meadows,
these waters, these were his face.

Oh, his face was this very distance
that now tries to approach him, to court him,
and this mask that now dies away in fear
is tender and open as the inside
of a fruit rotting in the air.

CONCLUSION (Rilke)

Death is great.
We belong to him,
we whose mouths laugh.
When we believe ourselves to be within life's care,
he dares to cry
within us.

Shostakovich: Symphony No.14 - Gergiev/MTO(2010Live)


• Shostakovich wanted to address death directly. Was in somewhat of a long-term depression (63 years old).
• All of the poets died an unnaturally early death, and Kuchel’beker’s poem is about a Russian poet Del’vig who died early as well.
• He specifically rejects the quasi-religious view of death as a beginning, as liberation, and treats it as an unalloyed negative, dark and pessimistic. (Solzhenitsyn in particular criticized him).
• Very little`publicistic ’about it, as in13th symphony.



Background
• Prototypes:
– Songs and dances of death of Musorgskij – Song of the Earth by Mahler.
• Influences:
– War Requiem (1962) by Benjamin Britten
– Paroles tissees (1965) by Lutoslawski (very similar orchestration)
– Dies irae (1967) Penderecki
– Requiem Canticles (1967) Stravinsky


THE SONG OF TRIUMPHANT LOVE

Ivan S. Turgenev




[......] 'But when Muzzio began the last song, it suddenly gained force and rang out tunefully and powerfully; the passionate melody flowed out under the wide sweeps of the bow, flowed out, exquisitely twisting and coiling like the snake that covered the violin-top; and such fire, such triumphant bliss glowed and burned in this melody that Fabio and Valeria felt wrung to the heart and tears came into their eyes; ... while Muzzio, his head bent, and pressed close to the violin, his cheeks pale, his eyebrows drawn together into a single straight line, seemed still more concentrated and solemn; and the diamond at the end of the bow flashed sparks of light as though it too were kindled by the fire of the divine song. When Muzzio had finished, and still keeping fast the violin between his chin and his shoulder, dropped the hand that held the bow, 'What is that? What is that you have been playing to us?' cried Fabio. Valeria uttered not a word- but her whole being seemed echoing her husband’s question. Muzzio laid the violin on the table--and slightly tossing back his hair, he said with a polite smile: 'That--that melody ... that song I heard once in the island of Ceylon. That song is known there among the people as the song of happy, triumphant love.'  Play it again,' Fabio was murmuring. 'No; it can't be played again,' answered Muzzio.'

CHAUSSON Poème Op.25 - Gidon Kremer, LSO, R.Chailly, 1980

'One fine autumn day, Fabio was putting the last touches to his picture of his Cecilia; Valeria sat at the organ, her fingers straying at random over  the keys. Suddenly, without her knowing it, from under her hands came the first notes of that song of triumphant love which Muzzio had once played; and at the same instant, for the first time since her marriage, she  felt within her the throb of a new palpitating life. Valeria started, stopped....What did it mean? Could it be....'

Kogan plays Chausson (Poeme Op.25)

Chausson was inspired to write "Poème" after reading a short story by Ivan Turgenev (1818-1883), entitled "The Song of Triumphant Love." The power and emotional aura of Chausson’s music take first-timers by surprise. He wrote a few searching songs, a handful of prized chamber pieces, the most individual symphony in the French tradition, an epic and mystical opera about King Arthur, and a Poème for violin which, thanks to the career needs of virtuosos, is almost well known.

Jascha Heifetz - Poeme (Ernest Chausson)
http://www.youtube.com/watch?v=ONRhjWM3HpA&feature=youtu.be

Sketches for this vocal work are contained in Tchaikovsky's Notebook for 1887. The composer’s diary entry for 1/13 February 1887 mentions that he was reading Turgenev’s short story of the same name.
The words do not appear in the musical sketch. Sketches for this vocal work are contained in Tchaikovsky's Notebook for 1887. The composer’s diary entry for 1/13 February 1887 mentions that he was reading Turgenev’s short story of the same name.The words do not appear in the musical sketch.
Στον παρακάτω σύνδεσμο μπορείτε να διαβάσετε ολόκληρο το διήγημα

The Song of Triumphant Love by Ivan S. Turgenev

Πέμπτη 2 Αυγούστου 2012

ΤΟ ΜΟΥΣΙΚΟ ΥΠΟΒΑΘΡΟ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ

Τάκη Θεοδωρόπουλου




Γύρω στο τέλος του τρίτου προ Χριστού αιώνα, στην Κύναιθα της ορεινής Αρκαδίας η εγκληματική δραστηριότης δεν είναι πλέον προνόμιο των λίγων αποδιοπομπαίων εξαιρέσεων. Πρώην ευυπόληπτοι πολίτες μεταμορφώνονται σε αχόρταγους ληστές, χωρίς καν να μπουν στον κόπο να τηρήσουν τα προσχήματα, οι βιασμοί ανηλίκων και γυναικών είναι καθημερινοί και τίποτε δεν εμποδίζει τους κατέχοντες ευκαιριακά την εξουσία να δολοφονήσουν εν ψυχρώ τους αντίπαλους τους αφού δημεύσουν τις περιουσίες τους. Οι υπόλοιπες πόλεις του αρκαδικού κοινού έχουν γεμίσει από φυγάδες Κυναιθείς. Προσπαθούν να γλυτώσουν από τις συνοπτικές διαδικασίες μιας παραφοράς που όσο πιο ανεξέλεγκτη είναι τόσο πιο αναι τιολόγητη μοιάζει.
Καμμία στρατηγική ή πολιτική σκοπιμότης δεν μπορεί να εξηγήσει το φαινόμενο. Μακριά από τους μεγάλους δρόμους της ιστορίας, που πάντα δικαιολογούν τέτοιες παρεκτροπές, οι κάτοικοι της μικρής πολιτείας, εγκλωβισμένοι στα υψόμετρα της Αρκαδίας, έχουν γίνει έρμαια της κακοφορμισμένης βίας.
Η κατάσταση αυτή, όπως μας πληροφορεί ο Πολύβιος, τράβηξε για μιά δεκαετία περίπου, και η έκβαση της θυμίζει ομαδική αυτοκτονία.
Καμμιά τρακοσαριά εξόριστοι Κυναιθείς συμφωνούν με αυτούς που τους εξόρισαν να επιστρέψουν στην πόλη. Κι από κει, παραβαίνοντας τους όρκους που έχουν δώσει, διαπραγματεύονται την παράδοση της Κύναιθας στον Δωρίμαχο, τον στρατηγό των Αιτωλών που την εποχή εκείνη λυμαίνονταν την Πελοπόννησο. Οι λεπτομέρειες, οι σκάλες που έστησαν πάνω στα τείχη για να διευκολύνουν την πρόσβαση, ο δόλος που χρησιμοποίησαν για να ανοίξουν την τελευταία στιγμή τις πύλες, δεν έχουν τόση σημασία.
Σημασία έχει ότι ο στρατηγός μόλις μπει στην πόλη, αφού σφάξει όσους του αντιστάθηκαν, θα καταδικάσει σε θάνατο κι αυτούς που τον βοήθησαν:
"των αδίκων έργων εν τούτ' έπραξαν δικαιότατον", θα συμπεράνει ο ιστορικός για τους Αιτωλούς.
Όσοι καταφέρουν να γλιτώσουν θα περιφέρονται για μερικούς μήνες στις υπόλοιπες αρκαδικές πολιτείες ζητώντας άσυλο. Καμμία δεν θα τους δεχθεί. Οι Μαντινείς μάλιστα, μετά το πέρασμα τους, θα κάνουν καθαρτήριες τελετές και θα περιφέρουν τα σφάγια κυκλικά γύρω από τα μέρη που είχαν πατήσει οι φυγάδες για να βεβαιωθούν ότι το μίασμα δεν θα μολύνει τις ψυχές τους. Τέσσερις αιώνες αργότερα ο Παυσανίας που θα περάσει από την Κύναιθα δεν θα βρει παρά μόνον μερικά ερείπια, τα τελευταία σιωπηλά ίχνη μιας πολιτείας που κάποτε υπήρξε μεγάλη.
Το συμπέρασμα του Πολύβιου που εντάσσει τα γεγονότα στα επεισόδια του λεγόμενου "Συμμαχικού Πολέμου" είναι κατηγορηματικό: Οι Κυναιθείς δίκαια έπαθαν ό,τι έπαθαν. Και η ερμηνεία με την οποίαν προσπαθεί να επουλώσει την τραυματική για όλους τους Αρκάδες εμπειρία — σ' αυτήν λέγεται πως αναφέρονταν οι προφορικές παραδόσεις της περιοχής για πολλούς αιώνες — επειδή ακριβώς ακούγεται εκ πρώτης όψεως παράδοξα απλοϊκή, μοιάσει περισσότερο πειστική. Πώς αλλοιώς να εξηγήσει κανείς την τόσο ακραία συμπεριφορά αν δεν ανατρέξει σε πρωτογενείς χειρονομίες, αυτές που το οικοδόμημα του εκλεπτυσμένου λόγου παλεύει να θάψει κάτω απ' τις πολύπλοκες περιστροφές του;
Οι Κυναιθείς εξαγριώθηκαν, αποθηριώθηκαν γιατί, για κάποιους λογούς αμέλησαν την πατροπαράδοτη μουσική παιδεία των Αρκάδων, λέει ο Πολύβιος. Και συνεχίζει: σ' ένα τοπίο όπως αυτό της Αρκαδίας που είναι αύθαδες και τραχύ, ψυχρό και στυγνό, ο πιο αποτελεσματικός τρόπος για να αντιμετωπισθεί η ακαμψία πού φέρνει στην ψυχή ο σκληρός και επίπονος βίος είναι η μουσική. Η έκφραση της αγριότητας πού σκόρπισαν τα γεγονότα της Κύναιθας σ' όλον τον τόπο δεν ήταν τίποτε άλλο από την γκριμάτσα της ζωής που έχασε την μουσική της.
Έχασαν τον ρυθμό τους.
Ξέπεσαν, αποκτηνώθηκαν.
Λέγεται πως το "αρκαδικόν κοινόν", μιά από τις πρώτες, αν όχι η πρώτη ομοσπονδία ελληνικών πόλεων πού εμφανίστηκε στην ιστορία, δεν στηρίχθηκε ούτε στην κοινή πολιτική οργάνωση όλων αυτών των πόλεων που, παρ' ότι γειτονικές, παρέμεναν απομονωμένες η μία από την άλλη, ούτε στα οικονομικά συμφέροντα κι άλλα παρόμοια, αλλά στην καλλιέργεια του κοινού αισθήματος που κατέθετε στο μέσον της ζωής η μουσική.
Οι Αρκάδες δεν διακρίνονταν για τις ρητορικές τους επιδόσεις. Όταν συγκεντρώνονταν όλοι μαζί, οι άνθρωποι δεν μιλούσαν. Μαζεύονταν για να τραγουδήσουν και να παίξουν μουσική.
"Μουσικήν γαρ, την γε αληθώς μουσικήν, πάσι μεν ανθρώποις όφελος ασκείν, Αρκάσι δε και αναγκαίον", - λέει και πάλι ο Πολύβιος ο οποίος διακόπτει την αφήγηση των Ιστοριών του για να παρεμβάλει ένα ολόκληρο κεφάλαιο αφιερωμένο στις μουσικές επιδόσεις των Αρκάδων.
Από μικρά παιδιά μάθαιναν τους νόμους της τέχνης και τραγουδούσαν τους πατροπαράδοτους ύμνους και τους παιάνες για τους επιχώριους θεούς και ήρωες. Αργότερα από τους γεροντότερους διδάσκονταν τους σκοπούς του Φιλόξενου, ενός διθυραμβικού ποιητή που έζησε στην αυλή του Διονυσίου του Τυράννου, και τα τραγούδια του Τιμόθεου, αυτού που λέγεται πως πρόσθεσε την δέκατη και την ενδέκατη χορδή στην κιθάρα, το όργανο που υπηρέτησε με τόση δεξιοτεχνία σ' όλη την διάρκεια του βίου του. Ως τα τριάντα τους οι νέοι συμμετείχαν κάθε χρόνο υποχρεωτικά χορεύοντας στις ετήσιες γιορτές, στον ρυθμό του διονυσιακού αυλού. Στα συμπόσια τους οι Αρκάδες, ποτέ δεν καλούσαν επαγγελματίες τραγουδιστές για να τους διασκεδάσουν. Πάντα εκτελούσαν τους γνώριμους σκοπούς οι ίδιοι.
Γι' αυτούς ήταν μεγάλη ντροπή να ομολογήσουν πως δεν ξέρουν κάποιο από τα τραγούδια τους και τα άμουσα παιδία τους μπορεί να μην τα έριχναν στον Καιάδα, τα υπέβαλαν όμως σ' ένα σωρό καθαρτήριες δοκιμασίες. Η σπουδαιότερη κι η πιο ακραία ήταν η λεγόμενη άσκηση της μοναξιάς, ή "κατά μόνας" όπως την αποκαλούσαν, προφέροντας αυτό το "μόνας" με κάποια ειρωνική έμφαση, σαν να ήθελαν να προκαλέσουν εξορκίζοντας τους τούς ανομολόγητους φόβους τους - τους ίδιους αυτούς φόβους που δούλεψαν για να βγει από το μυθολογικό εργαστήριο η τρομερή μορφή του Λυκάω-να, του ιδρυτή της πρώτης πόλης επί γης, που κάθε εννιά χρόνια μεταμορφωνότανε σε λύκο.
Η "κατά μόνας" εμπειρία την οποίαν πολλοί από τους κατοίκους της ενδοχώρας είχαν γευθεί στην τρυφερή ηλικία των έξι ετών, είχε όλα τα χαρακτηριστικά της καθόδου στις πιο ενδόμυχες μονές της φαντασίας, στις περιοχές του νου όπου ο λόγος, έχοντας υπερβεί τα όρια του, αγγίζει τον πρωτογενή βόμβο μιας ύπαρξης αρχαϊκής, αυτής που αμετακίνητη ελλοχεύει και σήμερα ακόμη στο υπέδαφος της ζωής.
Πολύ απλά οι γονείς, υπό τους ήχους των αυλών, οδηγούσαν το παιδί τους σε κάποιο ερημικό σημείο και το εγκατέλειπαν εκεί μέχρι να τραγουδήσει, "ίνα άση", όπως συνήθιζαν να λένε παροιμειωδώς. Κατά προτίμηση η δοκιμασία ελάμβανε χώρα τις ημέρες του χειμερινού ηλιοστασίου όταν η θερμοκρασία κατεβαίνει κάτω από το μηδέν, οι χιονοπτώσεις είναι καθημερινές και το σκοτάδι της νύχτας υπονομεύει ακόμη και το παγωμένο φως της ημέρας. Δεν ξέρω αν αυτό γινότανε επειδή, στην διάρκεια αυτής της εποχής του χρόνου, το τοπίο της Αρκαδίας θυμίζει την γη των υπερβορείων, τόπο καταγωγής για πολλούς του ξανθού θεού της μουσικής, του Απόλλωνα. Το σίγουρο είναι ότι θεωρούσαν πως κάτι τέτοιες ώρες εκεί πέρα ακουγότανε το μουσικό υπόβαθρο του κόσμου, αυτό που ο κάθε άνθρωπος κουβαλάει στα συστατικά της ψυχής του και μόνον τα πνευστά του Μεγάλου Πανός μπορούν να το αποδώσουν με κάποια σχετική ενάργεια, έστω κατά προσέγγισιν.
Τί ήταν αυτό που οδηγούσε το ανυπότακτο αυτί των νεαρών Αρκάδων στους νόμους της μουσικής; Ήταν ο φόβος, η φυσική δοκιμασία, ή μήπως ο συνδυασμός και των δύο; Πάντως έλεγαν ότι το τραγούδι των "δοκιμασμένων" μπορούσες μετά να το ξεχωρίσεις από μακριά, ακόμη και στις μεγάλες χορωδίες των ετήσιων τελετών. Κουβαλούσε στους φθόγγους του τα χρώματα απ' το σκοτάδι της μεγάλης νύχτας που το γέννησε, αυτό το μερίδιο της σιωπής που χρειάζεται κάθε μουσική για να μπορέσει να διεισδύσει χωρίς παρεκτροπές στα μόρια της ψυχής, και να ανακινήσει τα υλικά της, σαν την ρευστότητα της θάλασσας στο βάθος του ορίζοντα — αυτή η θάλασσα που κυκλοφορεί σαν υπονοούμενο στις πτυχές του τοπίου της Πελοποννήσου ακόμη κι όταν δεν την βλέπεις υπήρξε μιά άλλη έμμονη ιδέα των κατοίκων της ενδοχώρας.
Είναι εξάλλου, μάλλον βέβαιο ότι η "κατά μόνας δοκιμασία θα πρέπει να ήταν αποτελεσματική. Αλλοιώς δεν εξηγείται πώς διατηρήθηκε ακόμη και σε εποχές που ο χριστιανισμός έχει θριαμβεύσει και αντιμετωπίζεται από πολλούς σύγχρονους ιστορικούς, μαζί με ορισμένες τελετές προς τιμήν της Αρτέμιδος, ως μία από τις τελευταίες εκδηλώσεις του παγανισμού στην Πελοπόννησο.
Σ' έναν εκχριστιανισμένο σλάβο ψάλτη των Μέσων αιώνων εξάλλου, χρωστάμε και την μόνη γραπτή μαρτυρία για το τί υπήρξε το "μουσικό υπόβαθρο του κόσμου" — διόλου περίεργο αν σκεφτεί κανείς ότι οι Αρκάδες, βοσκοί αιγοπροβάτων και μισθοφόροι πολεμιστές ως επί το πλείστον, ελάχιστα γραπτά μνημεία άφησαν πίσω τους. Αυτός λοιπόν σημειώνει ότι το μουσικό υπόβαθρο του κόσμου είναι ο συντεταγμένος συνδυασμός του συρίγματος της απολύτου σιωπής, του αισθήματος της ερημιάς και των δρόμων πού ακολουθεί ο νους όταν βρεθεί αντιμέτωπος με το θέαμα του έναστρου ουρανού. Γι' αυτόν όλα αυτά τα στοιχεία δεν αντανακλούν παρά την μια αδιαίρετο και μοναδική θεότητα, αυτήν πού δεν μπορούσαν να ακούσουν οι Αρκάδες πίσω από τους φθόγγους της μουσικής τους, γιατί κανείς δεν τους είχε αποκαλύψει την ύπαρξη της. Στα λόγια του, είν' η αλήθεια, διακρίνεται η ειρωνεία του χριστιανού απέναντι στην παγανιστική αφέλεια, μαζί με τον σεβασμό όμως του μουσικού που υποκλίνεται μπροστά στην προϊστορία της τέχνης του.
   Βέβαια, δεν είμαι καθόλου σίγουρος ότι ακόμη κι αν είχε αναπτυχθεί κάτι σαν αρκαδική λογοτεχνία - κάτι μάλλον αδιανόητο για ανθρώπους που προτιμούσαν να τραγουδούν αντί να μιλάνε — τα πράγματα θα ήταν διαφορετικά. Η μουσική παραμένει πάντα η τέχνη που ανθίσταται περισσότερο στον εγκλωβισμό της σε λέξεις και στους γραμματικοσυντακτι-κούς κανόνες τους, ίσως γιατί οι νόμοι της έχουν να κάνουν με τον χρόνο και τις σιωπές, τα ίδια τα υλικά πού χρησιμοποιεί και η τέχνη της αφήγησης. Έναν πίνακα μπορείς να τον περιγράψεις, ένα μουσικό κομμάτι όμως είναι αδύνατον να το αφηγηθείς, εκτός κι αν καταφύγεις σ' εκείνες τις μεταφορές πού παλεύουν να μπαλώσουν σαν κέρινα ομοιώματα το κενό της αμηχανίας. Δεν είναι τυχαίο που ο Σωκράτης ενώ με τόση ευφράδεια στέκεται μπροστά σε έννοιες όπως η ελευθερία και το δίκαιο, αφήνει την μουσική για το τέλος, διατυπώνοντας εκείνο το "μουσικήν ποίει και εργάζου" λίγες μόνον στιγμές πριν απ' τον θάνατο του, σαν να μην θέλει να αφήσει χρόνο στους μαθητές του για να του ζητήσουν εξηγήσεις.
Για το τέλος μένει η απορία: ποιά να είναι άραγε αυτή η "αληθώς μουσική" στην οποίαν αναφέρεται ο Πολύβιος; Ελάχιστα πεισμένος από τις προσπάθειες αποκαταστάσεως της αρχαίας ελληνικής μουσικής πού μπορούν να ικανοποιήσουν μόνον ορισμένους συλλέκτες ιστοριοδίφες, αρκούμαι στην νοσταλγία αυτών των ρυθμικών φθόγγων που χάθηκαν μαζί με τους ανθρώπους τους, όχι γιατί μπορώ να τους φαντασθώ — ελάχιστα μελωδικούς, μονότονους και σκληρούς κατά προτίμησιν — αλλά γιατί μπορώ να σκεφθώ την ύπαρξή τους.
Τί άλλο μπορεί να επιδιώξει μια μουσική που θέλει να είναι αληθινή, εκτός απ' το να συμφιλιώσει τους ανθρώπους της με τον κόσμο τους; Κι αν κάτι με γοητεύει σε όλη αυτήν την ιστορία είναι η εικόνα αυτών των λιγομίλητων ανθρώπων που με τα σώματα ελαφρώς σκυφτά, αν και γεροδεμένα, με τα πρόσωπα σκαμμένα από τον ήλιο, αρχίζουν να τραγουδάνε ή να ξεφυσάνε με μανία τα πρωτόλεια όργανα τους, όχι για να προσθέσουν στην ζωή τους κάποια πολυτέλεια, αλλά για να αντιμετωπίσουν τον ίδιο τους τον εαυτό, το μερίδιο της αγριότητας που κουβαλούσαν μέσα τους.
Η μουσική ήταν το ένδυμα της ορφανής συνείδησης τους.

(Από το ένθετο του δίσκου "Ημερολόγιο" του Νίκου Ξυδάκη, LYRA)

Dragatakis Dimitris Sonata No 1 for violin and piano 1958

ΘΑΛΑΣΣΑ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΗ ΜΟΥΣΙΚΗ


Κομμάτια στην Κλασική Μουσική με θέμα την Θάλασσα μαζί με αποσπάσματα από το ΟΝΕΙΡΟ ΣΤΟ ΚΥΜΑ του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη


“Ἤμην πτωχὸν βοσκόπουλον εἰς τὰ ὄρη. Δεκαοκτὼ ἐτῶν, καὶ δὲν ἤξευρα ἀκόμη ἄλφα. Χωρὶς νὰ τὸ ἠξεύρω, ἤμην εὐτυχής. Τὴν τελευταίαν φορὰν ὁποὺ ἐγεύθην τὴν εὐτυχίαν ἦτον τὸ θέρος ἐκεῖνο τοῦ ἔτους 187… Ἤμην ὡραῖος ἔφηβος, κ᾽ ἔβλεπα τὸ πρωίμως στρυφνόν, ἡλιοκαὲς πρόσωπόν μου νὰ γυαλίζεται εἰς τὰ ρυάκια καὶ τὰς βρύσεις, κ᾽ ἐγύμναζα τὸ εὐλύγιστον, ὑψηλὸν ἀνάστημά μου ἀνὰ τοὺς βράχους καὶ τὰ βουνά."


"Ἡ τελευταία χρονιὰ ποὺ ἤμην ἀκόμη φυσικὸς ἄνθρωπος ἦτον τὸ θέρος ἐκεῖνο τοῦ ἔτους 187… Ἤμην ὡραῖος ἔφηβος, καστανόμαλλος βοσκός, κ᾽ ἔβοσκα τὰς αἶγας τῆς Μονῆς τοῦ Εὐαγγελισμοῦ εἰς τὰ ὄρη τὰ παραθαλάσσια, τ᾽ ἀνερχόμενα ἀποτόμως διὰ κρημνώδους ἀκτῆς, ὕπερθεν τοῦ κράτους τοῦ Βορρᾶ καὶ τοῦ πελάγους. Ὅλον τὸ κατάμερον* ἐκεῖνο, τὸ καλούμενον Ξάρμενο*, ἀπὸ τὰ πλοῖα τὰ ὁποῖα κατέπλεον ξάρμενα ἢ ξυλάρμενα*, ἐξωθούμενα ἀπὸ τὰς τρικυμίας, ἦτον ἰδικόν μου.
Ἡ πετρώδης, ἀπότομος ἀκτή μου, ἡ Πλατάνα, ὁ Μέγας Γιαλός, τὸ Κλῆμα, ἔβλεπε πρὸς τὸν Καικίαν, καὶ ἦτον ἀναπεπταμένη πρὸς τὸν Βορρᾶν. Ἐφαινόμην κ᾽ ἐγὼ ὡς νὰ εἶχα μεγάλην συγγένειαν μὲ τοὺς δύο τούτους ἀνέμους, οἱ ὁποῖοι ἀνέμιζαν τὰ μαλλιά μου, καὶ τὰ ἔκαμναν νὰ εἶναι σγουρὰ ὅπως οἱ θάμνοι κ᾽ αἱ ἀγριελαῖαι, τὰς ὁποίας ἐκύρτωναν μὲ τὸ ἀκούραστον φύσημά των, μὲ τὸ αἰώνιον τῆς πνοῆς των φραγγέλιον.
Ὅλα ἐκεῖνα ἦσαν ἰδικά μου. Οἱ λόγγοι, αἱ φάραγγες, αἱ κοιλάδες, ὅλος ὁ αἰγιαλός, καὶ τὰ βουνά. Τὸ χωράφι ἦτον τοῦ γεωργοῦ μόνον εἰς τὰς ἡμέρας ποὺ ἤρχετο νὰ ὀργώσῃ ἢ νὰ σπείρῃ, κ᾽ ἔκαμνε τρὶς τὸ σημεῖον τοῦ Σταυροῦ, κ᾽ ἔλεγεν: «Εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ καὶ τοῦ Ἁγίου Πνεύματος, σπέρνω αὐτὸ τὸ χωράφι, γιὰ νὰ φᾶνε ὅλ᾽ οἱ ξένοι κ᾽ οἱ διαβάτες, καὶ τὰ πετεινὰ τ᾽ οὐρανοῦ, καὶ νὰ πάρω κ᾽ ἐγὼ τὸν κόπο μου!»
"Μίαν ἑσπέραν, καθὼς εἶχα κατεβάσει τὰ γίδια μου κάτω εἰς τὸν αἰγιαλόν, ἀνάμεσα εἰς τοὺς βράχους, ὅπου ἐσχημάτιζε χιλίους γλαφυροὺς κολπίσκους καὶ ἀγκαλίτσες τὸ κῦμα, ὅπου ἀλλοῦ ἐκυρτώνοντο οἱ βράχοι εἰς προβλῆτας καὶ ἀλλοῦ ἐκοιλαίνοντο εἰς σπήλαια· καὶ ἀνάμεσα εἰς τοὺς τόσους ἑλιγμοὺς καὶ δαιδάλους τοῦ νεροῦ, τὸ ὁποῖον εἰσεχώρει μορμυρίζον, χορεῦον μὲ ἀτάκτους φλοίσβους καὶ ἀφρούς, ὅμοιον μὲ τὸ βρέφος τὸ ψελλίζον, ποὺ ἀναπηδᾷ εἰς τὸ λῖκνόν του καὶ λαχταρεῖ νὰ σηκωθῇ καὶ νὰ χορεύσῃ εἰς τὴν χεῖρα τῆς μητρὸς ποὺ τὸ ἔψαυσε ― καθὼς εἶχα κατεβάσει, λέγω, τὰ γίδια μου διὰ ν᾽ «ἁρμυρίσουν» εἰς τὴν θάλασσαν, ὅπως συχνὰ ἐσυνήθιζα, εἶδα τὴν ἀκρογιαλιὰν ποὺ ἦτον μεγάλη χαρὰ καὶ μαγεία, καὶ τὴν «ἐλιμπίστηκα», κ᾽ ἐλαχτάρησα νὰ πέσω νὰ κολυμβήσω. Ἦτον τὸν Αὔγουστον μῆνα."
"Ἐγύρισα ὀπίσω, κατέβην πάλιν τὸν κρημνόν, κ᾽ ἔφθασα κάτω εἰς τὴν θάλασσαν. Τὴν ὥραν ἐκείνην εἶχε βασιλέψει ὁ ἥλιος, καὶ τὸ φεγγάρι σχεδὸν ὁλόγεμον ἤρχισε νὰ λάμπῃ χαμηλά, ὣς δύο καλαμιὲς ὑψηλότερα ἀπὸ τὰ βουνὰ τῆς ἀντικρινῆς νήσου. Ὁ βράχος ὁ δικός μου ἔτεινε πρὸς βορρᾶν, καὶ πέραν ἀπὸ τὸν ἄλλον κάβον πρὸς δυσμάς, ἀριστερά μου, ἔβλεπα μίαν πτυχὴ ἀπὸ τὴν πορφύραν τοῦ ἡλίου, ποὺ εἶχε βασιλέψει ἐκείνην τὴν στιγμήν.
Ἦτον ἡ οὐρὰ τῆς λαμπρᾶς ἁλουργίδος ποὺ σύρεται ὀπίσω, ἢ ἦτον ὁ τάπης, ποὺ τοῦ ἔστρωνε, καθὼς λέγουν, ἡ μάννα του, διὰ νὰ καθίσῃ νὰ δειπνήσῃ.
Δεξιὰ ἀπὸ τὸν μέγαν κυρτὸν βράχον μου, ἐσχηματίζετο μικρὸν ἄντρον θαλάσσιον, στρωμένον μὲ ἄσπρα κρυσταλλοειδῆ κοχύλια καὶ λαμπρὰ ποικιλόχρωμα χαλίκια, ποὺ ἐφαίνετο πὼς τὸ εἶχον εὐτρεπίσει καὶ στολίσει αἱ νύμφαι τῶν θαλασσῶν. Ἀπὸ τὸ ἄντρον ἐκεῖνο ἤρχιζεν ἕνα μονοπάτι, διὰ τοῦ ὁποίου ἀνέβαινέ τις πλαγίως τὴν ἀπότομον ἀκρογιαλιάν, κ᾽ ἔφθανεν εἰς τὴν κάτω πόρταν τοῦ τοιχογυρίσματος τοῦ κὺρ Μόσχου, τοῦ ὁποίου ὁ ἕνας τοῖχος ἔζωνεν εἰς μῆκος ἑκατοντάδων μέτρων ὅλον τὸν αἰγιαλόν.
Ἐπέταξα ἀμέσως τὸ ὑποκάμισόν μου, τὴν περισκελίδα μου, κ᾽ ἔπεσα εἰς τὴν θάλασσαν. Ἐπλύθην, ἐλούσθην, ἐκολύμβησα ἐπ᾽ ὀλίγα λεπτὰ τῆς ὥρας. ᾘσθανόμην γλύκαν, μαγείαν ἄφατον, ἐφανταζόμην τὸν ἑαυτόν μου ὡς νὰ ἤμην ἓν μὲ τὸ κῦμα, ὡς νὰ μετεῖχον τῆς φύσεως αὐτοῦ, τῆς ὑγρᾶς καὶ ἁλμυρᾶς καὶ δροσώδους. Δὲν θὰ μοῦ ἔκανε ποτὲ καρδιὰ νὰ ἔβγω ἀπὸ τὴν θάλασσαν, δὲν θὰ ἐχόρταινα ποτὲ τὸ κολύμβημα, ἂν δὲν εἶχα τὴν ἔννοιαν τοῦ κοπαδιοῦ μου. Ὅσην ὑπακοὴν καὶ ἂν εἶχαν πρὸς ἐμὲ τὰ ἐρίφια, καὶ ἂν ἤκουον τὴν φωνήν μου διὰ νὰ καθίσουν ἥσυχα, ἐρίφια ἦσαν, δυσάγωγα καὶ ἄπιστα ὅσον καὶ τὰ μικρὰ παιδία. Ἐφοβούμην μήπως τινὰ ἀποσκιρτήσουν καὶ μοῦ φύγουν, καὶ τότε ἔπρεπε νὰ τρέχω νὰ τὰ ζητῶ τὴν νύκτα εἰς τοὺς λόγγους καὶ τὰ βουνὰ ὁδηγούμενος μόνον ἀπὸ τὸν ἦχον τῶν κωδωνίσκων τῶν τράγων! Ὅσον ἀφορᾷ τὴν Μοσχούλαν, διὰ νὰ εἶμαι βέβαιος, ὅτι δὲν θὰ μοῦ φύγῃ πάλιν, καθὼς μοῦ εἶχε φύγει τὴν ἄλλην φοράν, ὁπότε ὁ ἄγνωστος κλέπτης (ὢ νὰ τὸν ἔπιανα) τῆς εἶχε κλέψει, ὁ ἀνόητος, τὸν ἐπίχρυσον κωδωνίσκον μὲ τὸ κόκκινον περιδέραιον ἀπὸ τὸν λαιμόν, ἐφρόντισα νὰ τὴν δέσω μ᾽ ἕνα σχοινάκι εἰς τὴν ρίζαν ἑνὸς θάμνου ὀλίγον παραπάνω ἀπὸ τὸν βράχον, εἰς τὴν βάσιν τοῦ ὁποίου εἶχα ἀφήσει τὰ ροῦχά μου πρὶν ριφθῶ εἰς τὴν θάλασσαν."
"Τὴν στιγμὴν ἐκείνην, ἐνῷ ἔκαμα τὸ πρῶτον βῆμα, ἀκούω σφοδρὸν πλατάγισμα εἰς τὴν θάλασσαν, ὡς σώματος πίπτοντος εἰς τὸ κῦμα. Ὁ κρότος ἤρχετο δεξιόθεν, ἀπὸ τὸ μέρος τοῦ ἄντρου τοῦ κογχυλοστρώτου καὶ νυμφοστολίστου, ὅπου ἤξευρα, ὅτι ἐνίοτε κατήρχετο ἡ Μοσχούλα, ἡ ἀνεψιὰ τοῦ κὺρ Μόσχου, κ᾽ ἐλούετο εἰς τὴν θάλασσαν. Δὲν θὰ ἐρριψοκινδύνευα νὰ ἔλθω τόσον σιμὰ εἰς τὰ σύνορά της, ἐγὼ ὁ σατυρίσκος τοῦ βουνοῦ, νὰ λουσθῶ, ἐὰν ἤξευρα ὅτι ἐσυνήθιζε νὰ λούεται καὶ τὴν νύκτα μὲ τὸ φῶς τῆς σελήνης. Ἐγνώριζα ὅτι τὸ πρωί, ἅμα τῇ ἀνατολῇ τοῦ ἡλίου, συνήθως ἐλούετο.
Ἔκαμα δύο-τρία βήματα χωρὶς τὸν ἐλάχιστον θόρυβον, ἀνερριχήθην εἰς τὰ ἄνω, ἔκυψα μὲ ἄκραν προφύλαξιν πρὸς τὸ μέρος τοῦ ἄντρου, καλυπτόμενος ὄπισθεν ἑνὸς σχοίνου καὶ σκεπόμενος ἀπὸ τὴν κορυφὴν τοῦ βράχου, καὶ εἶδα πράγματι ὅτι ἡ Μοσχούλα εἶχε πέσει ἀρτίως εἰς τὸ κῦμα γυμνή, κ᾽ ἐλούετο…"
"Ἦτον ἀπόλαυσις, ὄνειρον, θαῦμα. Εἶχεν ἀπομακρυνθῆ ὣς πέντε ὀργυιὰς ἀπὸ τὸ ἄντρον, καὶ ἔπλεε, κ᾽ ἔβλεπε τώρα πρὸς ἀνατολάς, στρέφουσα τὰ νῶτα πρὸς τὸ μέρος μου. Ἔβλεπα τὴν ἀμαυρὰν καὶ ὅμως χρυσίζουσαν ἀμυδρῶς κόμην της, τὸν τράχηλόν της τὸν εὔγραμμον, τὰς λευκὰς ὡς γάλα ὠμοπλάτας, τοὺς βραχίονας τοὺς τορνευτούς, ὅλα συγχεόμενα, μελιχρὰ καὶ ὀνειρώδη εἰς τὸ φέγγος τῆς σελήνης. Διέβλεπα τὴν ὀσφύν της τὴν εὐλύγιστον, τὰ ἰσχία της, τὰς κνήμας, τοὺς πόδας της, μεταξὺ σκιᾶς καὶ φωτός, βαπτιζόμενα εἰς τὸ κῦμα. Ἐμάντευα τὸ στέρνον της, τοὺς κόλπους της, γλαφυρούς, προέχοντας, δεχομένους ὅλας τῆς αὔρας τὰς ριπὰς καὶ τῆς θαλάσσης τὸ θεῖον ἄρωμα. Ἦτον πνοή, ἴνδαλμα ἀφάνταστον, ὄνειρον ἐπιπλέον εἰς τὸ κῦμα· ἦτον νηρηίς, νύμφη, σειρήν, πλέουσα, ὡς πλέει ναῦς μαγική, ἡ ναῦς τῶν ὀνείρων…"
"Καὶ ἐσκεπτόμην λίαν τεταραγμένος ἂν ἔπρεπε νὰ ριφθῶ εἰς τὴν θάλασσαν, μᾶλλον, διὰ νὰ ἔλθω εἰς βοήθειαν τῆς κόρης, ἢ νὰ τρέξω καὶ νὰ φύγω… Ἤρκει ἡ φυγή μου νὰ τῆς ἔδιδε μεγαλύτερον θάρρος ἢ ὅσον ἡ παραμονή μου καὶ τὸ τρέξιμόν μου εἰς βοήθειαν.
Συγχρόνως τότε, κατὰ συγκυρίαν ὄχι παράδοξον, καθότι ὅλοι οἱ αἰγιαλοὶ καὶ αἱ θάλασσαι ἐκεῖναι ἐσυχνάζοντο ἀπὸ τοὺς ἁλιεῖς, μία βάρκα ἐφάνη νὰ προβάλλῃ ἀντικρύ, πρὸς τὸ ἀνατολικομεσημβρινὸν μέρος, ἀπὸ τὸν πέρα κάβον, τὸν σχηματίζοντα τὸ δεξιὸν οἱονεὶ κέρας τοῦ κολπίσκου. Ἐφάνη πλέουσα ἀργά, ἐρχομένη πρὸς τὰ ἐδῶ, μὲ τὰς κώπας· πλὴν ἡ ἐμφάνισίς της, ἀντὶ νὰ δώσῃ θάρρος εἰς τὴν κόρην, ἐπέτεινε τὸν τρόμον της.
Ἀφῆκε δευτέραν κραυγὴν μεγαλυτέρας ἀγωνίας. Ἐν ἀκαρεῖ τὴν εἶδα νὰ βυθίζεται, καὶ νὰ γίνεται ἄφαντη εἰς τὸ κῦμα.
Δὲν ἔπρεπε τότε νὰ διστάσω. Ἡ βάρκα ἐκείνη ἀπεῖχεν ὑπὲρ τὰς εἴκοσιν ὀργυιάς, ἀπὸ τὸ μέρος ὅπου ἠγωνία ἡ κόρη, ἐγὼ ἀπεῖχα μόνον πέντε ἢ ἓξ ὀργυιάς. Πάραυτα, ὅπως ἤμην, ἐρρίφθην εἰς τὴν θάλασσαν, πηδήσας μὲ τὴν κεφαλὴν κάτω, ἀπὸ τὸ ὕψος τοῦ βράχου.
Τὸ βάθος τοῦ νεροῦ ἦτον ὑπὲρ τὰ δύο ἀναστήματα. Ἔφθασα σχεδὸν εἰς τὸν πυθμένα, ὁ ὁποῖος ἦτο ἀμμόστρωτος, ἐλεύθερος βράχων καὶ πετρῶν, καὶ δὲν ἦτο φόβος νὰ κτυπήσω. Πάραυτα ἀνέδυν καὶ ἀνῆλθον εἰς τὸν ἀφρὸν τοῦ κύματος.
Ἀπεῖχον τώρα ὀλιγώτερον ἢ πέντε ὀργυιὰς ἀπὸ τὸ μέρος τοῦ πόντου, ὅπου ἐσχηματίζοντο δῖναι καὶ κύκλοι συστρεφόμενοι εἰς τὸν ἀφρὸν τῆς θαλάσσης, οἱ ὁποῖοι θὰ ἦσαν ὡς μνῆμα ὑγρὸν καὶ ἀκαριαῖον διὰ τὴν ἀτυχῆ παιδίσκην· τὰ μόνα ἴχνη τὰ ὁποῖα ἀφήνει ποτὲ εἰς τὴν θάλασσαν ἀγωνιῶν ἀνθρώπινον πλάσμα!… Μὲ τρία στιβαρὰ πηδήματα καὶ πλευσίματα, ἐντὸς ὀλίγων στιγμῶν, ἔφθασα πλησίον της…
Εἶδα τὸ εὔμορφον σῶμα νὰ παραδέρνῃ κάτω, πλησιέστερον εἰς τὸν βυθὸν τοῦ πόντου ἢ εἰς τὸν ἀφρὸν τοῦ κύματος, ἐγγύτερον τοῦ θανάτου ἢ τῆς ζωῆς· ἐβυθίσθην, ἥρπασα τὴν κόρην εἰς τὰς ἀγκάλας μου, καὶ ἀνῆλθον.
Καθὼς τὴν εἶχα περιβάλει μὲ τὸν ἀριστερὸν βραχίονα, μοῦ ἐφάνη ὅτι ᾐσθάνθην ἀσθενῆ τὴν χλιαρὰν πνοήν της εἰς τὴν παρειάν μου. Εἶχα φθάσει ἐγκαίρως, δόξα τῷ Θεῷ!… Ἐντούτοις δὲν παρεῖχε σημεῖα ζωῆς ὁλοφάνερα… Τὴν ἐτίναξα μὲ σφοδρὸν κίνημα, αὐθορμήτως, διὰ νὰ δυνηθῇ ν᾽ ἀναπνεύσῃ, τὴν ἔκαμα νὰ στηριχθῇ ἐπὶ τῆς πλάτης μου, καὶ ἔπλευσα, μὲ τὴν χεῖρα τὴν δεξιὰν καὶ μὲ τοὺς δύο πόδας, ἔπλευσα ἰσχυρῶς πρὸς τὴν ξηράν. Αἱ δυνάμεις μου ἐπολλαπλασιάζοντο θαυμασίως.
ᾘσθάνθην ὅτι προσεκολλᾶτο τὸ πλάσμα ἐπάνω μου· ἤθελε τὴν ζωήν της· ὤ! ἂς ἔζη, καὶ ἂς ἦτον εὐτυχής. Κανεὶς ἰδιοτελὴς λογισμὸς δὲν ὑπῆρχε τὴν στιγμὴν ἐκείνην εἰς τὸ πνεῦμά μου. Ἡ καρδία μου ἦτο πλήρης αὐτοθυσίας καὶ ἀφιλοκερδείας. Ποτὲ δὲν θὰ ἐζήτουν ἀμοιβήν!"
"Ἡ Μοσχούλα ἔζησε, δὲν ἀπέθανε. Σπανίως τὴν εἶδα ἔκτοτε, καὶ δὲν ἠξεύρω τί γίνεται τώρα, ὁπότε εἶναι ἁπλῆ θυγάτηρ τῆς Εὔας, ὅπως ὅλαι.
Ἀλλ᾽ ἐγὼ ἐπλήρωσα τὰ λύτρα διὰ τὴν ζωήν της. Ἡ ταλαίπωρος μικρή μου κατσίκα, τὴν ὁποίαν εἶχα λησμονήσει πρὸς χάριν της, πράγματι «ἐσχοινιάσθη»· περιεπλάκη κακὰ εἰς τὸ σχοινίον, μὲ τὸ ὁποῖον τὴν εἶχα δεμένην, καὶ ἐπνίγη!… Μετρίως ἐλυπήθην, καὶ τὴν ἔκαμα θυσίαν πρὸς χάριν της.
Κ᾽ ἐγὼ ἔμαθα γράμματα, ἐξ εὐνοίας καὶ ἐλέους τῶν καλογήρων, κ᾽ ἔγινα δικηγόρος… Ἀφοῦ ἐπέρασα ἀπὸ δύο ἱερατικὰς σχολάς, ἦτον ἑπόμενον!
Τάχα ἡ μοναδικὴ ἐκείνη περίστασις, ἡ ὀνειρώδης ἐκείνη ἀνάμνησις τῆς λουομένης κόρης, μ᾽ ἔκαμε νὰ μὴ γίνω κληρικός; Φεῦ! ἀκριβῶς ἡ ἀνάμνησις ἐκείνη ἔπρεπε νὰ μὲ κάμῃ νὰ γίνω μοναχός.
Ὀρθῶς ἔλεγεν ὁ γηραιὸς Σισώης ὅτι «ἂν ἤθελαν νὰ μὲ κάμουν καλόγερον, δὲν ἔπρεπε νὰ μὲ στείλουν ἔξω ἀπὸ τὸ μοναστήρι…» Διὰ τὴν σωτηρίαν τῆς ψυχῆς μου ἤρκουν τὰ ὀλίγα ἐκεῖνα κολλυβογράμματα, τὰ ὁποῖα αὐτὸς μὲ εἶχε διδάξει, καὶ μάλιστα ἦσαν καὶ πολλά!…
Καὶ τώρα, ὅταν ἐνθυμοῦμαι τὸ κοντὸν ἐκεῖνο σχοινίον, ἀπὸ τὸ ὁποῖον ἐσχοινιάσθη κ᾽ ἐπνίγη ἡ Μοσχούλα, ἡ κατσίκα μου, καὶ ἀναλογίζωμαι τὸ ἄλλο σχοινίον τῆς παραβολῆς, μὲ τὸ ὁποῖον εἶναι δεμένος ὁ σκύλος εἰς τὴν αὐλὴν τοῦ ἀφέντη του, διαπορῶ μέσα μου ἂν τὰ δύο δὲν εἶχαν μεγάλην συγγένειαν, καὶ ἂν δὲν ἦσαν ὡς «σχοίνισμα κληρονομίας» δι᾽ ἐμέ, ὅπως ἡ Γραφὴ λέγει."